ประกาศสมาคมห้องสมุดแห่งประเทศไทยฯ ที่ 8/2569 เรื่อง มาตรฐานห้องสมุด พุทธศักราช 2569

ประกาศสมาคมหองสมุดแหงประเทศไทย
ในพระราชูปถัมภสมเด็จพระเทพรัตนราชสุสดาฯ สยามบรมราชกุมารี
ที่ 8/2569
เรื่อง มาตรฐานหองสมุด พุทธศักราช 2569
มาตรฐานหองสมุด พ.ศ. 2569 จัดทำขึ้นเพื่อใหสอดคลองกับแผนยุทธศาสตรชาติ 20 ป ดานการ
ศึกษา คือ แผนการศึกษาแหงชาติ พ.ศ. 2560–2579 โดยมีวิสัยทัศนหลัก คือ คนไทยทุกคนไดรับการศึกษาและ
เรียนรูตลอดชีวิตอยางมีคุณภาพ ดำรงชีวิตอยางเปนสุข สอดคลองกับหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง และการ
เปลี่ยนแปลงของโลกศตวรรษที่ 21 มุงเนนการพัฒนาคนไทยใหเต็มตามศักยภาพ ผานระบบการศึกษาที่มีคุณภาพ
และประสิทธิภาพ เพื่อพัฒนาไปสูสังคมแหงการเรียนรู ตลอดจนทักษะการเรียนรูในศตวรรษที่ 21 ในการเตรียม
ความพรอมผูเรียนใหมีคุณลักษณะ ทักษะ และความรูตอการดำรงชีวิตและการทำงานในโลกปจจุบัน ประกอบดวย
ทักษะพื้นฐาน คือ การอาน การเขียน และการคำนวณ และทักษะที่จำเปน ไดแก การคิดวิเคราะห การสื่อสาร
การทำงานรวมกับผูอื่น การสรางสรรค และการรูเทาทันสื่อและเทคโนโลยี เพื่อตอบสนองการเรียนรูดวยตนเอง
ความกาวหนาทางเทคโนโลยี ความตองการของบุคคลและสังคม สงเสริมคุณภาพและพัฒนาหองสมุดใหเปนสังคม
แหงการเรียนรูตลอดชีวิตอยางยั่งยืน โดยสมาคมหองสมุดแหงประเทศไทย ในพระราชูปถัมภสมเด็จพระเทพ
รัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี จึงไดกำหนดแนวทางการบริหารจัดการหองสมุดสูมาตรฐานสากลไว ดังนี้
ขอ 1 ประกาศนี้เรียกวา ประกาศสมาคมหองสมุดแหงประเทศไทย ในพระราชูปถัมภสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
สยามบรมราชกุมารี เรื่อง มาตรฐานหองสมุด พุทธศักราช 2569
ขอ 2 ใหใชประกาศนี้ ตั้งแตวันถัดจากวันประกาศเปนตนไป และยกเลิกประกาศ สมาคมหองสมุดแหงประเทศไทย
ในพระราชูปถัมภสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เรื่อง มาตรฐานหองสมุด พุทธศักราช
2549
ขอ 3 ในประกาศนี้2
หองสมุด หมายถึง แหลงการเรียนรูทั้งภาครัฐและเอกชน ที่จัดตั้งเพื่อเปนแหลงจัดการและใหบริการ
ทรัพยากรสารสนเทศ อาจมีชื่อเรียกวา หอสมุด หองสมุด สำนักหอสมุด สถาบันวิทยบริการ สำนักวิทยบริการ
ศูนยบรรณสาร ศูนยสารสนเทศ ศูนยการเรียนรู หรือชื่ออื่นใดที่มีภารกิจในทำนองเดียวกัน
บุคลากร หมายถึง บุคคลที่ปฏิบัติงานในหองสมุด มีหนาที่แตกตางกันตามภาระงาน มีจุดมุงหมายในการ
ปฏิบัติงาน เพื่อบริหาร จัดการ จัดเก็บ รวบรวม ดำเนินงานดานทรัพยากรสารสนเทศ งานบริการสารสนเทศ และ
งานเทคโนโลยีสารสนเทศ เพื่อสรางคุณคาและบูรณาการใหเกิดการเรียนรูตลอดชีวิต บุคลากรที่จำเปน
ประกอบดวย ผูบริหารหองสมุด บรรณารักษผูปฏิบัติงานในระดับวิชาชีพบรรณารักษศาสตร สารนิเทศศาสตร
สารสนเทศศาสตร หรือชื่ออื่นใดดานหองสมุด และผูที่มีพื้นฐานความรูดานอื่นที่จำเปนสำหรับการปฏิบัติงานใน
หองสมุด
ผูรับบริการ หมายถึง กลุมเปาหมายที่หองสมุดใหบริการ
ขอ 4 กำหนดมาตรฐานหองสมุด พุทธศักราช 2569 ดังตอไปนี้
หมวด 1
วิสัยทัศน พันธกิจ เปาหมายและยุทธศาสตร
วิสัยทัศน
หองสมุดเปนพลังขับเคลื่อนสังคมไปสูสังคมแหงการเรียนรู การอาน และการพัฒนาอยางยั่งยืน
พันธกิจ
1. พัฒนาหองสมุดใหเปนแหลงความรูและการเรียนรูตลอดชีวิต
2. พัฒนาบุคลากรหองสมุดใหมีศักยภาพและสมรรถนะทางวิชาการและวิชาชีพ
3. พัฒนาทรัพยากรสารสนเทศใหสอดคลองกับความกาวหนา และความตองการของสังคม
4. พัฒนาระบบสารสนเทศที่มีคุณภาพ ทันสมัย สอดคลองกับความตองการของสังคม
5. พัฒนาบริการสารสนเทศใหมีคุณภาพ ทันสมัย และสงเสริมการเขาถึงแหลงสารสนเทศ
6. พัฒนาการบริหารจัดการใหมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล
เปาหมาย
1. เพื่อใหมีบริการสารสนเทศอยางเปนระบบทั่วถึงและผูรับบริการพึงพอใจ
2. เพื่อใหมีบุคลากรที่มีศักยภาพและสมรรถนะทางวิชาการและวิชาชีพที่เหมาะสมและสอดคลองกับ
ลักษณะและปริมาณงาน
3. เพื่อใหมีทรัพยากรสารสนเทศหลากหลายรูปแบบ เพื่อสรางสังคมแหงความรูและการเรียนรู3
4. เพื่อใหมีระบบสารสนเทศที่ทันสมัย และสอดคลองกับความตองการของผูรับบริการ
5. เพื่อใหมีบริการและกิจกรรมสงเสริมการอาน การเรียนรู และการนำความรูไปใชประโยชนในการ
พัฒนาตนและสังคม
6. เพื่อใหมีการจัดการทรัพยากรดานอาคาร สถานที่ และสิ่งอำนวยความสะดวกตาง ๆ แกผูรับบริการ
อยางมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล
ยุทธศาสตร
1. พัฒนาบริการสารสนเทศ และกิจกรรมสงเสริมการอานอยางเปนรูปธรรมตามนโยบายของรัฐ และ
องคกรตนสังกัด
2. สนับสนุนใหมีกฎ ระเบียบ ขอบังคับ ในการสรางและพัฒนาหองสมุดอยางยั่งยืน
3. กำหนดมาตรฐานหองสมุด ทั้งมาตรฐานกลาง มาตรฐานหองสมุดแตละประเภท มาตรฐานงานบริการ
มาตรฐานงานทรัพยากรสารสนเทศ และทางเทคโนโลยีที่เกี่ยวของ
4. พัฒนาศักยภาพและสมรรถนะของบุคลากรหองสมุดอยางตอเนื่อง
5. พัฒนาเครือขายและความรวมมือระหวางหองสมุดและเครือขายที่เกี่ยวของ
6. สงเสริมใหมีการประกันคุณภาพหองสมุด
หมวด 2
การบริหาร
หองสมุดมีหนาที่หลักในการบริหารจัดการทรัพยากรสารสนเทศ เทคโนโลยีสารสนเทศ ระบบสารสนเทศ
และบริการสารสนเทศตามนโยบาย เปาหมาย และโครงสรางขององคกร โดยมีคณะกรรมการกำหนดนโยบายใน
การพัฒนาและประเมินผลการดำเนินงาน มีผูบริหารหองสมุดและบุคลากรหองสมุดทำหนาที่ตามภาระงาน
หองสมุด คณะกรรมการบริหารหองสมุด ประกอบดวย ผูบริหาร ผูปฏิบัติงาน และผูรับบริการหองสมุดหรือชุมชน
เพื่อการมีสวนรวมในการบริหารจัดการที่ดี โดยมุงเนนการพัฒนาคุณภาพใหเกิดประโยชนแกผูใหบริการและ
ผูรับบริการ อยางมีสวนรวมและยั่งยืน
หมวด 3
งบประมาณ
หองสมุดควรไดรับงบประมาณจากองคกรตนสังกัดอยางเพียงพอ และจัดหารายไดอื่นใหสามารถ
ดำเนินงานตามเปาหมายไดอยางมีประสิทธิภาพ งบประมาณของหองสมุดควรเปนอิสระจากงบประมาณสวนรวม
ขององคกร รายไดที่ไดรับจากกิจกรรมและบริการของหองสมุดควรสงวนไวเพื่อพัฒนาหองสมุด นอกเหนือจาก
งบประมาณที่ไดรับจากตนสังกัด4
หมวด 4
บุคลากร
หองสมุดควรมีบุคลากรที่มีคุณวุฒิ คุณสมบัติ และอัตรากำลังตามความจำเปน สอดคลองกับนโยบายและ
เปาหมายขององคกร การพิจารณาจำนวนและคุณสมบัติของบุคลากร ตองคำนึงถึงบทบาทหนาที่ จำนวนผูรับ
บริการ ทรัพยากรสารสนเทศ เทคโนโลยีสารสนเทศ ระบบสารสนเทศ และบริการสารสนเทศของหองสมุด การ
กำหนดคุณวุฒิ คุณสมบัติ หนาที่ความรับผิดชอบและจำนวนบุคลากร ใหเปนไปตามประกาศมาตรฐานของ
หองสมุดแตละประเภท ควรพิจารณาใหมีตำแหนงบุคลากรดานเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร เพื่อพัฒนา
ระบบงานเทคโนโลยีสารสนเทศของหองสมุด และกำหนดใหมีการพัฒนาบุคลากรอยางตอเนื่อง ทันตอ
ความกาวหนาทางวิชาการและเทคโนโลยี
หมวด 5
ทรัพยากรสารสนเทศ
หองสมุดควรกำหนดนโยบายและหลักเกณฑการจัดหา เพื่อเพิ่มจำนวนทรัพยากรสารสนเทศที่มีคุณภาพ
และมีการจัดการอยางเปนระบบและตอเนื่อง สอดคลองกับนโยบายและเปาหมายขององคกรภายใตบริบทของ
ชุมชนและสังคม หองสมุดตองจัดหาและรวบรวมทรัพยากรสารสนเทศหลากหลายรูปแบบทั้งสื่อสิ่งพิมพ สื่อโสต
ทัศน สื่ออิเล็กทรอนิกส และสื่อดิจิทัล ใหครอบคลุมและทันตอความกาวหนาทางวิชาการและเทคโนโลยี ตลอดจน
มีการจัดเก็บอยางเปนระบบ เพื่อใหผูรับบริการสามารถสืบคนและเขาถึงสารสนเทศไดอยางสะดวก รวดเร็ว
หมวด 6
อาคาร สถานที่ และครุภัณฑ
อาคาร สถานที่หองสมุดควรตั้งอยูบริเวณศูนยกลางชุมชน มีการออกแบบอยางเหมาะสมตามมาตรฐาน
ทางสถาปตยกรรมและวิศวกรรม บุคลากรหองสมุดมีสวนรวมในการออกแบบ โดยคำนึงถึงความตองการของผู
ใหบริการและผูรับบริการทุกกลุมเปาหมายและการขยายพื้นที่ในอนาคต ควรมีพื้นที่ปฏิบัติการและพื้นที่บริการ
ดานเทคโนโลยี หองเก็บวัสดุอุปกรณ หองนํ้าและอื่น ๆ ตามความเหมาะสม ครุภัณฑหองสมุดควรไดมาตรฐานและ
เพียงพอสำหรับการปฏิบัติงาน และการจัดเก็บทรัพยากรสารสนเทศ มีระบบควบคุมอุณหภูมิ ความชื้น การระบาย
อากาศ แสงสวาง เสียง ระบบปองกันสาธารณภัยอยางเหมาะสมและไดมาตรฐาน เพื่อปองกันและบำรุงรักษา
ทรัพยากรสารสนเทศมิใหเกิดชำรุดเสียหายกอนเวลาอันสมควร5
หมวด 7
การบริการ
หองสมุดควรมีบริการพื้นฐาน และบริการสารสนเทศอยางเปนระบบในรูปแบบที่หลากหลาย มีระเบียบ
การใหบริการ เพื่อใหผูรับบริการทุกกลุมเปาหมายไดรับการบริการอยางเสมอภาค สามารถเขาถึงทรัพยากร
สารสนเทศไดอยางสะดวก รวดเร็ว ทันกับความตองการ โดยใชเทคโนโลยีที่ทันสมัย มีการนำกลยุทธการตลาดและ
การประชาสัมพันธมาใชในการจัดกิจกรรมหองสมุดและบริการเชิงรุก รวมทั้งมีการแนะนำหรืออบรมดานการรู
สารสนเทศ
หมวด 8
เครือขาย ความรวมมือระหวางหองสมุด และสมาคมวิชาชีพ
หองสมุดควรสรางพันธมิตร และเครือขายความรวมมือระหวางหองสมุดและแหลงเรียนรูอื่น ๆ เพื่อ
สนับสนุนความรู การแลกเปลี่ยนเรียนรู การจัดกิจกรรมหรือการใชทรัพยากรสารสนเทศรวมกันทั้งภายในประเทศ
และตางประเทศ ตลอดจนการเปนสมาชิกสมาคมวิชาชีพ
หมวด 9
การประเมินคุณภาพหองสมุด
หองสมุดควรมีระบบประกันคุณภาพและตัวชี้วัด เพื่อใชในการประเมินคุณภาพและพัฒนาศักยภาพในการ
บริหาร จัดการ และบริการหองสมุดอยางยั่งยืน
ประกาศ ณ วันที่ 26 พฤษภาคม พ.ศ. 2569